«Ο Επίκουρος παρατηρεί ότι συγκεκριμένοι άνθρωποι έχουν ανοίξει το δρόμο τους προς την αλήθεια χωρίς τη βοήθεια κανενός, χαράζοντας τη δική τους πορεία. «Γιατί ο Δημόκριτος έχει ασκηθεί και στη φυσική και στην ηθική, κι ακόμα στα μαθηματικά και στην εγκυκλοπαιδική μόρφωση, και ήταν ικανός στις τέχνες» Σιμπλίκιος, Σχόλια στον Αριστοτέλη, σελίδα 488 , συγκεντρωμένα από τον Μπράντις,, «Στην πραγματικότητα, όμως, αυτός ο Δημόκριτος δεν επιτρέπει να σχηματιστεί ένα ον απ’ αυτά, γιατί είναι εντελώς ανόητο, λέει, δυο ή περισσότερα πράγματα να γίνονται ένα». Ναι (ο Επίκουρος πολεμάει ακόμα και την ορθολογικά προσδιορίζουσα), και, ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, τη μονόπλευρη μέθοδο εξήγησης με την πραγματική δυνατότητα.
«Χαμογέλα λίγο»: Πώς να απαντήσεις για να βάλεις τα όριά σου (και τους άλλους στη θέση τους)
Αυτό βέβαια ευνοεί τον φιλοσοφικό στοχασμό του ανθρώπου (καθώς η αντίληψη αυτή εκφράζει κάτι το άγνωστο), που όμως θα παραμένει για πάντα, αφού δημιουργεί προβλήματα περισσότερα απ’ αυτά που υποτίθεται ότι θα λύσει. Εδώ όμως εμπλέκεται και ένας κόσμος «σωτήριος» πέραν της σκληρής πραγματικότητας της ζωής, στον οποίο ο άνθρωπος βρίσκει καταφύγιο και παρηγοριά, αφού πιστεύει πως εκεί θα βρει εκτός από παρηγοριά, δικαιοσύνη και αθανασία. Στην πραγματικότητα βέβαια ο μυστικισμός που αποδόθηκε με αυτό τον τρόπο στην ερμηνεία όλων των ελληνικών κειμένων ήταν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό μόνο των νεοπλατωνιστών. Ο άνθρωπος παραληρεί, καθώς συλλαμβάνει την πραγματικότητα «σαν συμπεράσματα χωρίς προκείμενες». Ο ορθός λόγος ακόμα και αν λέγεται δεν γίνεται πιστευτός, αφού όταν δεν εφαρμόζεται, παρατείνει τις αμφιβολίες και δημιουργεί το ψεύδος. Στα επιμέρους ζητήματα όμως λέει ότι η τύχη δεν αποτελεί την αιτία κανενός πράγματος, ανάγοντας το κάθετι σε άλλες αιτίες, όπως λ. χ.
Γενικά
– Να περιορίζεσαι σε όσα πιστεύεις ότι μπορείς να καταφέρεις και να μην αναλαμβάνεις υποχρεώσεις που ξεπερνούν τις ικανότητές σου. – Τα μεγάλα έργα επιτυγχάνονται με την ομόνοια• οι πόλεις μπορούν να αντιμετωπίσουν τους πολέμους με αυτήν• χωρίς αυτήν — δεν είναι σε θέση να τους αντιπαρέλθουν. – Οι νόμοι δεν θα εμπόδιζαν τον καθένα να ζει όπως μπορεί, εάν δεν υπήρχε η δυνατότητα να πλήττει ο ένας τον άλλον.
Ως αποτέλεσμα αρκετές πλατωνικές και νεοπλατωνικές έννοιες εξομοιώθηκαν με έννοιες του Αριστοτέλη, ούτως ώστε η ελληνική φιλοσοφία αντιμετωπίστηκε από τους μεταφραστές της ως πιο ενιαία από ότι πραγματικά ήταν. Παρόλο το εύρος της έννοιάς της True Luck δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι πρόκειται για επιστήμη , και μάλιστα τη «μητέρα» επιστήμη όπως είδαμε,. Ένας φιλόσοφος δεν αρκείται στο να διατυπώσει πώς έχουν τα πράγματα, αλλά προχωρά και σε συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς θα μπορούσαν να είναι. Αν τα μάτια μας ήσαν πιο ισχυρά ή πιο ασθενή, αν η ιδιοσυστασία του σώματός μας ήταν διαφορετική, τότε τα πράγματα που τώρα μας φαίνονται όμορφα θα μας φαίνονταν άσχημα και τα άσχημα θα γίνονταν όμορφα.
Η ψυχική ανθεκτικότητα , resilience, αποτελεί τεκμηριωμένη έννοια στη σύγχρονη ψυχιατρική και ψυχοθεραπεία. Από κλινική σκοπιά, η άκριτη εμπιστοσύνη στη διαίσθηση σε συνδυασμό με μειωμένη αυτοκριτική μπορεί να αποτελεί ενδεικτικό εύρημα σε ορισμένες ψυχιατρικές καταστάσεις. Έτσι, η «τύχη» σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να λειτουργεί ως περιγραφή ενός τρόπου αλληλεπίδρασης με την αβεβαιότητα.
Όπως στην καθημερινή ζωή βρίσκουμε διαφορετικούς ορισμούς αυτού του συναισθήματος, έτσι και στη φιλοσοφία υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις του. Όταν όμως υπάρχουν επίμονο άγχος (έντονη δυσφορία), λειτουργική έκπτωση ή ανάγκη για ουσιαστική ψυχική υποστήριξη, η σωστή κατεύθυνση δεν είναι η αναζήτηση «καλής τύχης», αλλά η αξιολόγηση από ψυχίατρο. Η ανθρώπινη σκέψη έχει την τάση να κατασκευάζει αφηγήσεις εκ των υστέρων και να παρουσιάζει τα γεγονότα σαν να ήταν αναπόφευκτα. Το σωστό πλαίσιο εδώ είναι η αύξηση της έκθεσης σε πιθανότητες και όχι η υπόσχεση ότι θα έρθει βέβαιο θετικό αποτέλεσμα. Ταυτόχρονα (οι ψυχολογικές έρευνες για την τύχη και τη συμπεριφορά δείχνουν ότι ορισμένα άτομα που αυτοπεριγράφονται ως «τυχερά» μοιράζονται συνήθειες όπως η προσοχή), η ανοιχτότητα και η επιμονή.
Την εύρεση ενός θησαυρού στο σκάψιμο ή στο φύτεμα μιας ελιάς». «…Κάποιος που διψούσε και ήπιε κρύο νερό έγινε καλά — όμως, ο Δημόκριτος ίσως πει ότι εδώ αιτία στάθηκε όχι η τύχη, αλλά η δίψα». «…Μάταια και αναίτια ζήτησε την αιτία αυτών των πραγμάτων , ο Δημόκριτος,, αφού ξεκίνησε από μια κενή αρχή και μια πλανερή υπόθεση, δίχως να βλέπει τη ρίζα και τη γενική αναγκαιότητα της φύσης των όντων και θεωρώντας ως ύψιστη σοφία την κατανόηση όσων συμβαίνουν με τρόπο άλογο και ανόητο…». «Αλλά και ο Δημόκριτος (εκεί που μιλά γι’ αυτά τα πράγματα), λέει ότι τα κάθε λογής είδη αποχωρίστηκαν από το παν, όμως δεν εξηγεί με ποιό τρόπο και για ποιάν αιτία, φαίνεται να γεννιούνται μονάχα τους και τυχαία». «Αλλά τι αξία μπορεί να αποδοθεί σε μια φιλοσοφία , δηλαδή τη Στωική, που σαν τις γριές και μάλιστα τις αγράμματες γριές πιστεύει πως τα πάντα γίνονται από την ειμαρμένη; …Ο Επίκουρος μας λύτρωσε και μας απελευθέρωσε…». Όμως δεν αποτελεί αναγκαιότητα το να ζεις υποταγμένος στην αναγκαιότητα… Προς την ελευθερία στέκουν ανοιχτοί πολλοί (σύντομοι και εύκολοι δρόμοι), κι ας δοξάζουμε το θεό που κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να κρατηθεί στη ζωή.
Πώς δημιουργούμε όμορφες σχέσεις;
Αλλά μένει στην τύχη κι όχι σ’ έναν θεό όπως κάνουν οι πολλοί…». Κατά συνέπεια οι δικές μας πράξεις είναι ελεύθερες, και είναι μ’ αυτές που το εγκώμιο και η μομφή συνδέονται φυσικά. Το Πεπρωμένο μεταφρασμένο από την «ανάγκη» στο κείμενο της Διατριβής –Εκδ. που μερικοί το παρουσιάζουν σαν κυρίαρχο των πάντων (αυτός ο Δημόκριτος το χλευάζει), επιβεβαιώνοντας ότι μερικά πράγματα συμβαίνουν από ανάγκη, άλλα γίνονται τυχαία κι άλλά διαμέσου της δικής μας δράσης. Γιατί δεν υμνούν τη φρόνηση ως χορηγό ευτυχίας παρά την τύχη σαν να ήταν η ύψιστη φρόνηση”». Κι αφού παράγγειλε στους φίλους του να μην ξεχάσουν τις διδασκαλίες του, πέθανε». «Κι όπως αφηγείται ο Έρμιππος (μπήκε σε μια χάλκινη σκάφη γεμάτη με ζεστό νερό), ζήτησε και ήπιε άκρατον οίνον.
Το 49 π. Χ, ο Ιούλιος Καίσαρας λέγεται ότι έλαβε την καθοριστική απόφαση να διαβεί τον Ρουβικώνα αφού έριξε ζάρια. Χρησιμοποίησε το παράδειγμα δύο ανθρώπων που επρόκειτο να στείλουν τους υπηρέτες τους να φέρουν νερό την ίδια στιγμή ώστε να συναντηθούν. Ο Δημόκριτος παρουσίασε μια αντίληψη ενός κόσμου που κυβερνώταν από μονοσήμαντους νόμους τάξης και θεωρούσε την τυχαιότητα υποκειμενική έννοια η οποία πήγαζε από την ανικανότητα των ανθρώπων να κατανοήσουν τη φύση των συμβάντων. Οι Έλληνες φιλόσοφοι ήταν οι πρώτοι δυτικοί στοχαστές που ασχολήθηκαν με την τύχη και την τυχαιότητα. Αναφέρει μελέτες του Kahneman και του Tversky που κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι στατιστικές αρχές δεν μαθαίνονται από την καθημερινή εμπειρία επειδή οι άνθρωποι δεν δίνουν σημασία στην αναγκαία λεπτομέρεια για την απόκτηση αυτής της γνώσης. Η Ντέμπορα Μπένετ προτείνει ότι οι απλοί άνθρωποι αντιμετώπισαν εγγενή δυσκολία στην κατανόηση της τυχαιότητας — παρόλο που η έννοια συχνά λαμβάνεται ώς προφανής και αυταπόδεικτη.
Ένας από αυτούς (όπως λέει), ήταν ο Μετρόδωρος, ο οποίος αν και είναι θαυμάσιος άνθρωπος, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία». Υπάρχουν και άλλοι (αναφέρει), που απαιτούν εξωτερική βοήθεια και δεν θα προχωρήσουν αν δεν τους καθοδηγήσει κάποιος, και αυτοί θα ακολουθήσουν με αφοσίωση. Και τους επαινεί ιδιαίτερα επειδή η διαίσθησή τους έχει προέλθει από μέσα τους και έχουν προχωρήσει μόνοι τους προς τα εμπρός. «…Γιατί ο Επίκουρος υπερηφανευόταν… ότι δεν είχε δάσκαλο (κάτι που θα πίστευα εύκολα), ακόμη κι αν δεν το διαφήμιζε…».
Έτσι (ο Επίκουρος απορρίπτει ακόμα και τη διαζευκτική κρίση), ώστε να μην χρειάζεται να παραδεχτεί καμία έννοια αναγκαιότητας. Σε όλες τις κατευθύνσεις υπάρχουν πολλοί, σύντομοι και εύκολοι δρόμοι προς την ελευθερία.
Αλλά η ψυχή που έχει παραμείνει μόνο μικρό χρονικό διάστημα μέσα σε ένα σώμα (μέχρι που να ελευθερωθεί από τις ανώτερες δυνάμεις), ανακτά σύντομα τη «φωτιά» της και συνεχίζει για ανώτερα πράγματα. 48 των Ηθικών βρίσκουμε έναν λόγο ή επιστολή που απευθύνεται από τον Πλούταρχο προς τη σύζυγό του, όπου την καλεί να μην υποκύπτει στο υπερβολικό πένθος εξαιτίας του θανάτου της δίχρονης κόρης τους, η οποία ονομαζόταν Τιμοξένη όπως και η μητέρα της. Αυτά αποδίδονται σε κάποιον άγνωστο συγγραφέα — που συμβατικά ονομάζεται «Ψευδοπλούταρχος», μπορεί όμως να ανήκουν και σε περισσότερους του ενός συγγραφείς.
Στην περίπτωση αυτή έχουμε το «εν επιγνώσει», πράγμα που διαφέρει – αν και εδώ αυτή εκφράζει την αναλήθεια- εν τούτοις επειδή διέπεται από καθαρό συνειδός και αγαθή προαίρεση, αυτό δεν χαρακτηρίζεται ως ψέμα, αλλά ως πλάνη. Σήμερα αυτό είναι μονίμως παρόν κυρίως στον πολιτικό λόγο, και η εκμετάλλευσή του γίνεται αναλόγως των περιστάσεων∙ καθ’ ότι ο πολιτικός λόγος φαίνεται μονίμως να παραχαράσσει ή απλώς να παρερμηνεύει την αλήθεια τουλάχιστον όπως την αντιλαμβάνεται και την ερμηνεύει ο απλός άνθρωπος. Βάσει των παραπάνω απαιτείται περιοδολόγηση αυτού που ονομάζεται ελληνική φιλοσοφία, χωρίς την οποία δεν είναι δυνατή η παρακολούθηση της εξέλιξης του φιλοσοφικού στοχασμού και του τρόπου με τον οποίο αναπτύχθηκε εκτός των γεωγραφικών ορίων της ελληνικής επικράτειας κατά την αρχαιότητα.
Θα πρέπει να επισημάνουμε, πως, όπως και το ψεύδος δεν είναι κάτι στατικό και μόνιμο. Δυστυχώς ή ευτυχώς που η αλήθεια δεν είναι μοναδική∙ αλλά η πορεία προς αυτήν είναι συνεχής, και η κατάκτησή της δεν γίνεται εφάπαξ. Θα μπορούσε να πει κανείς πως η αναλήθεια έχει γίνει το θεμέλιο του «σαθρού κράτους»∙ χρησιμοποιείται δε εσκεμμένα – κακόβουλα η διαστροφή της αλήθειας ως πραγματικότητας. Κάποιος θρύλος μάλιστα υποστηρίζει πως όταν διώχτηκε η Εύα από τον παράδεισο, πήρε μαζί της ένα τετράφυλλο τριφύλλι για τύχη.